Koplak enpatxata!

 Gure gazte denboran enpatxo berbia erabilten zan nahasmena, korapiloa, katramila adierazoteko. Aparijuak "enpatxa" egiten ziran (niri beti!), baina ez hori bakarrik, norbera edo bizitza bera ahal ziran enpatxa: "edarra enpatxua daukazuna!", nahasteren batean sartzen zinanean...

Hasita dagoz koplak iparraldeko koloniatatik bueltan etorten, kunak hazi eta gero. Berandutxo dabilz, normalean abuztu amaierarako ikusten diraz geratu barik ekialdetik mendebalderuntz etenik bako pasoan, hilaraka. Aurton irail erdialdera hasi diraz kopuru handietan etorten, eta gazte asko ikusten diraz. 

Kopla gaztea

Zoritxarrez, enpatxata ikusten diraz asko, euran dzangadatan uretan atrapaten dabezan sare zatietan, txikotatan, plastikokin, edo amuak iruntsita...  Kasorik gehienetan heriotzara kondenako dabezan trabak. 

Hurrengo argazki sortan aurton eta iaz ikusitako eredu penagarri batzuk ikusiko dozuez.

Koplia sare zati bategaz enmailata, eta sabelaldea petrolioztatuta

Koplia txikot zati bategaz enpatxata

Koplak, arrain labankorrak ondo kolpeteko, moko ertzak latzak daukez, hagin txikitxoakin lez, eta bertan trabatako edozer, ez da erraz askatuko. Honek kopliari jaten galazoten badeutso, galduta dago koitadua.

Koplia ahotik iuta dingilizka daroiala

Azkan honeri aho ertzetik iutak urteten deutso dingilizka; barruan izango dau amua, gizajoak.

Arrantzontziak tretzak altzaten dabezenean arraina ikusi eta dzanga! amo eta guzti irunsten dabe. Atuna kazan atrapateko malutari be haginka egiten deutse inoiz bertan preso geratuz...

Aurreko neguan kopla bat egon zan lebazaleen pantalanean gosata (pausatuta). Seinale txarra, honek hegaztiok lurra kunak egiteko baino ez dabelako joten, eta osterantzean egiten badabe, oso izorratuta dagozelako izaten da. Trapo bat ganetik botata atrapa neban eta Gorlizko berreskurapen zentrua bialdu. 

Bertan egindako erradiografiatan 3 amo iruntsita eukozala ikusi eben. Hilabete iraun eban bertan, osatzeko ahaleginetan, baina hil egin zan azkenik. Inork ez daki zenbat sufrituko eban koitaduak.

Koplaren erradiografiak, ahozpez eta ahoz gora, Gorlizko Birgaitze zentroan eginikoak, iruntsitako hiru amuak ikus leikezalarik

Eskerrik asko Gorlizko Birgaitze Zentruari bialdutako erradiografiakaitik eta piztia salbatzeko egindako ahaleginagaitik.

Kopla heldua islako hatxetan gosata

Beste hau islan pausatuta egoan. Kanpotik ezer ikusten ez jakon arren, lehen esanda lez, seinale oso kaltetuta egoala.

Kopla honek ia-ia ahal eban hegaz egin, hain makalik egoan ze. Halan da be, nigandik ies egiten eustan eta ezin izan neban atrapa txikot madarikatua librateko. "Jesus de Nazaretek" lebazalearen patroia dan Jonathan Goitiz "Señortxu"nekoak esan eustan bera be ahalegindu zala, arrainagaz erakarriz, baina alperrik.

Uda ostean etorritakoak diraz hurrengoak:

Kopla heldu bakoak, aurrekoak mokoan zaborra trabata daroiala

Plastikozko hari batzuk honek

Beste txikot zati bat korapilata honek bebai

Dana izorratzen dogu, gizakiok!

Koplaren Dzangadia

 Hasita dagoz koplak iparraldera alde egiten euren kunaldi kolonietara, baina oraindik geratzen dirtaz batzuk gure itsas-bazterrean. Honetako asko heldu bakoak diraz, ez dabe oraindik habiarik egin beharrik eta ez dauke presarik, antza.

Euretako baten dzangadaren sekuntzia osoa atrapa neban txiripaz, eta muntaiatxua egin dot photoshopez. Kopla helduak zuri-zuriak diraz, hego punta baltzak eta kokot beilegia ezeze, eta honek ondino daukoz luma baltzak hego bazter gutian eta buztanean; 3 urte egingo dauz uda honetan beraz, eta beste urtebete beharko dau guztiz heldua izateko.

Dzanga!!

Laster arte!

 

Beste Dzangada bat

 Aurreko sarreran ahaztu jaten beste dzangada hau ipinten...

DZANGA!!

Koplak Dzangadaka

 Beste izen batzuk: Kofri Ondarrun, kofrie Bermeon, kopria Mutrikun, Hondarrabian broju esaten deutse. Asturiar eta galegoak mascato eta catalanak mascarell, dauken maskara halakoagatik...

Koplia, Morus bassanus, zanga batuaz, gure itsasoko hegaztirik handiena eta ikusgarriena da duda barik. 1,80 mko enbergaduriagaz, hegaldi zoragarria dauko, bai olatuen ganetik planeaten dauanean, nahiz arrantzan egiteko altuera izugarrietatik pikauan buruz behera botaten danean be.

Negu osoan zehar ohikoak diraz  koplak gure kostaldean, apirila-maiatzera arte, euren ugalketa inguruetara alde egiten dabena; Eskozia, Irlanda, Norbegia, Islandiako irlatxo eta itsas labarretara... Abuztu amaierara arte ez diraz bueltako. 

Koplaren banaketa mapa: berdez, ugalketa lekuak.

Irailean hasten diraz etorten eta mendebalderuntz pasaten diraz gure kostaldearen aurretik milaka.

Martia, berdelaren etorreraz batera, sasoi ona da berdelak ikusteko, Juankar Andresek bere blogean  (entre alpinas y marinas) dinoen modura, eta hilaren 16an itsasora urten genduan berak eta biok.

Kantaurikoko flota osoa Lekitto aurrean egoan berdeletan eta koplak dozenaka-milaka.

Flotia eta kaio ilunak

Flotia eta bapora traina alatzen

Itsaso bete kopla

"Saburdinak" (Patxi Señortxuk -goian bego- esaten eutsen moduan) bebai...

Edonon ikus eikezan koplak multzoka dzangadaka, gure txalupa ondo-ondoan batzuetan... naturaren ikuskizun zoragarria!

Tanda bat, Eskilantxarri eta Saturraran han atzean

Beste eskuadroi baten erasoaldia

40 mko altueretatik be egin ahal dabe pikaua 100km/orduko andaria hartuz, eta 10m eta gehiago be itsaso barrenean sakonduz. 

Banzaaaiiii!!

Hori nahikoa ez balitz, hegoak erdi tolostuta eta euran hanka palmeatu zabalakin, ur azpian bizkor igiri egiteko gauza diraz arraina atrapateko. Berdelak, egun horretan.

Enbarka peix!!

"Kopliak lez jan dot!" bada Lekitton esakunia betekadia adierazoteko. Izan be, koplak hegaz ezin eginda geratzen  diraz hainbeste janda.

Beste barik, koplen pikauen beste argazki sorta bat izten deutsuet.

3 urteko koplia dzangadaka

Koplaren dzangadia faroletik atarata

Atzean eskuman, Antzoriz lurmuturra

Hartu katalejoak eta farolera koplen dzangadak ikustera!

Marikua eta beste txori batzuk

 Pasa dan zapatuan, hilak 13, itsasora urten neban. Bagia egoan (olatu handi samarrak, baina periodo luzeagaz), baina haizerik bapez, eta ahal zan ibili. Ganera tarteka eguzki ederrak urteten eban.

Hasi nintzan santzari ogia botaten, aldra ederra batu neban, eta eraztun batzuk harrapa nebazan.

    4A2G Santza, Kaio hankahoria (Larus michahellis) Garraitzen jaio eta eraztundua 2012an.

    7X6G Santza, Kaio hankahoria (Larus michahellis), Getarian jaio eta eraztundua, 2016an.

   GAHJ Santza, Kaio hankahoria (Larus michahellis), 2019ko neguan Ondarrun eraztundua. 2018. urtean jaioa, ez dakigu non.

Itxasoa ispilu baten legez egoan gune batzuetan. Santz asko biltzen dirazenean, urrin-urrinetik ikusten diraz, eta inguruko txoriak hurreratzen diraz pentsatuz arraina edo jatekoa behintzat, egongo dala bertan (hauxe da gure trikimailua itxas txoriak ikusteko).

    Adin desbardinetako santz eta kaioak, ogitara bilduta.

Koplak...

    Koplia, zanga batuaz (Morus bassanus) alcatraz erderaz.

Kaio baltzak...       kaio baltzak santzen lehengusu handiak diraz. Wikipedian Kalasantza dakar hegazti honentzako; nik ez dot berba hori Lekitton entzun, baina Azkueren hiztegian Lekitton jasoniko berba modura dakar: "Kalasantza: gaviota de las más hermosas de nuestra costa; es una de alas más negruzca que la llamada santza". Nire ustez kaio iluna be izan leike...

     Kaio baltza (Larus marinus), gavión erderaz.

Martinen eskuadrila supersoniko bat...

Martinak (Puffinus mauretanicus) Gabai balearrak batuaz, paredelas baleares erderaz.

Martin balearra (Puffinus mauretanicus)

Andara batean pasaten diraz eta gaitzak diraz argazkiak egiten, konturatu orduko popaz harrapatzen dozuz.

Antxeta hankabeltz heldu batek be egin eban osteratxu bat, eta pare bat argazki bota ahal izan neutsazan. Aurreko sarreran aitatu neban zeozer antxeta edo kalatxori honetaz, ia eurakaitik esaten ete daben itxas gizon nagusiak "pikoamarillo, pikamaillo", edo antzeko zeozer.

    Antxeta hankabaltza (Rissa tridactyla), gaviota tridáctila erderaz.

     Antxeta hankabaltza (Rissa tridactyla), gaviota tridáctila erderaz.

 

    

    Arrasgo bereizgarria dau hegoen punta baltzak, "tinteroan bustita" legez. Oso politak  diraz, eta ikusten gaitzak.

Kaio aldra handi bat batuz gero, suerte apur bategaz inguruan ibil leiken marikoren bat agertu leike, jatekoa ostu nahian. 

Marikua (Stercorarius skua), txori piratia da (preatia esaten eban batek), ez daki arrantzan eta beste txoriari ostuten deutse jatekoa, jazarriz, bere erpe zorrotzakin erasotuz, paparrean daroen arraina gonbita arazo arte! Parasitismo mota honeri kleptoparasitismoa deituten jako. 

    Marikua (Stercorarius skua), págalo grande erderaz.    

    Marikua (Stercorarius skua), págalo grande erderaz. 

Ikusgarria izaten da: marikua bistara agertertu orduko badakizu datorrena, karranka zarataka eta auskan dabizen santzak, bapatean ixildu eta urteten dabelako danak hegaz kohete baten lez norabide bardinean, goruntz. Beste alderditik laster agertuko da marikua. Itzala da zelako ikaria eragiten deutsen!

Begitu bere erpeak eta mokoa...

    Marikua (Stercorarius skua), págalo grande erderaz. 

Lekitton, mariko da marikua (ian azentuata), giputzak eta batuaz ostera, marikoia. Nik ez dakit mariko izena nondik etor leiken, baina erezten jat beste "marikoi" hori, erderazko biraoren eraginez izen jatorraren korrupzioa izan leikela... Txitxarro marikoia be esaten dogu, eta entzun neban jatorrian mareako txitxarroa, mariko txitxarrua legokela. Batek daki!

Laster arte, ondo ibili!