Desertaseko Braia

 Desertaseko braia, Petrel de las Desertas erderaz, Pétrel des Desertas prantsesez eta Desertas Petrel ingelesez. 

Euskerazko "brai" hori, bermeotarrek gabaiari esaten dioten izena da; batuaz "petrel" izendatzeko aukeratu da hitz hori, gal ez dadin irizpide hartuta. Nik irizpide honen aurran nire zalantzak dauzkat, momentu eta inguru batzuetan nahasmena sor dezakeelakoan (martinarekin gertatzen den bezala); baina animalien izendapenen inguruan nik baino jakintza askoz handiago eta nik baino askoz gehiago aztertu eta ikasi dutenen irizpidea da, Asier Sarasua biologo eta filologoarena, esaterako, eta onartu egiten dut bere iritzia (nola ez ba!).

Desertaseko braia, Pterodroma deserta

Pasa den abuztuaren 29an "KULIXKA"rekin egindako irteera pelagikoan horrelako txori bat suertatu zitzaigun. Ez ginen hegazti askorik ikusten ari: gabai ilunen bat...

Gabai iluna, Ardenna grisea

...eta hori bai, atun sardak txitxina (antxoa txikia) jaten, eta itsas-enara beltzak (Chlidonias niger) Manjuja probesten.

Itsas-enara beltza Chlidonias niger eta mojak Thunnus obesus

Txitxina engraulis encrasicolus, aidean atunak azalduta

Horrelako batean, itsas-enara beltz batzuk ikusi genituen sarda txiki baterantz zihoazela, eta txori bat altxatu zen uretatik "gabaia" oihukatu zuen Rajen Ayerra gazte naparrak; gabai berezia zen, gris argia gainetik, zuria azpitik, hego-azpi ilunak... Pterodroma!

Desertaseko braia Pterodroma deserta

Gidak eta adituak kontsultatuta, Desertaseko brai bezala identifikatu genuen; hasteko, gure inguruan ohikoena delako, eta hego-azpi ilunekin batera, bere moko lodiagatik. Ezaugarri hauekin Cabo Verdeko braia ere izan zitekeen, askoz arraroagoa gurean, baina Bob Flood aditu handiak argitu zigun hego-azpìko igitai zuria, Desertaseko brai espeziearen arrasgo diagnostikoa dela.

Desertaseko braiaren "igitai" zuria

Dagoeneko badira Euskadi mailan espezie honen hamar bat behaketa inguru, guztiak azken bizpahiru urteetan; lehorretik ia denak (Higer, Matxitxako eta Getariatik), eta itsasoan ikusitakoak bi, biak "KULIXKA"ren irteera perlagikoetan egindakoak hain zuzen; 2025eko azaroaren 19an bata eta pasa den abuztuaren 29an beste hau.

Desertaseko braia "KULIXKA"n, 2025eko azaroaren 16an; Josemi Solerren argakiak

2025eko hartan, argazki makina barik atrapa ninduen braiak, "KULIXKA"ren popatik mazia botatzen ari nintzela, eta kamara atera nuenerako, zeruan arku zabal eta garaiak marraztuz ziztuan urrun zegoen pataria.

Eskerrak Josemi Soler lagun jatorra bizkor ibili zela eta argazki sorta bat bota ziola! 

Aurtengo behaketa honetan, aldean eduki nuen kamera eta argazkietarako aukerak eman zituen piztiak, "KULIXKA"ri lau bat ostera eginez beste pare bat arku horretako batzuez alde egin orduko, eta hona bota nizkionak.

Desertaseko braia Pterodroma deserta, zeruan arkua marraztuz

Desertaseko braia Pterodroma deserta "KULIXKA"ren ondotik kontrargira

Desertaseko braia Pterodroma deserta

Ea hurrengo sorpresa zeinek ematen digun...!

KULINKA TXIKINA

 Maria-Errotako basatzatan ibilten da tarteka iperdia gora eta behera astinduz, ur bazterra aztertzen, kulinka txikina (Actitis hypoleucos). Lekitton, limikolo guztiari esaten jake "kulinka", nik dakitela: Batuazko kurlintak, esate baterako, kulinka nagosiak litzatekez; bernagorriak, kuliskak, txirriak, kulinkak beste barik; eta txirritxoak eta kuliskak, kulinka txikiak, gitxi gora behera. 

Orokorrean, Numenius, Tringa, Pluvialis, Calidris, Charadrius eta gure gaurko kasuan, Actitis generokoak.

Kuliska txikia Actitis hypoleucos

Ale hau Lazunarri, "islako moila" edo malekoian ebilen jaten, beste hainbestetan lez.

Kulinka txikia jaten

 Argazki makina hartu eta "behenganera!" ; argazki sorta batzuk bota neutsazan, eta etxean begiratuta zehaztasun kurioso batzuk agertu zirian.

Kulinka txikiaren mihin punta eta harrapakina

Batetik mihin luze-luzea daukena piku-puntatik urteten deutsona, eta bestetik behin eta barriro harrapakin bardina ikusten zala argazkietan.

Aitor Leiza, ornogabeetan (besteak beste) aditua dan lagunari informazioa eskatu neutsan eta zera, itsas-arkakusoak ziriala, anfipodo mota bat, hain zuzen be.

Krustazeotxo honek oraldi artean bizi diraz eta beste patari askorentzat elikagai diraz, horregaitik hondartzak garbitzen dirazenean, neguan behintzat, plastikoak eta horrelako zaborrak kendu bai, baina oraldi eta adarrak bertan itzi ezkero, hegaztientzako batez be, mesede izango litzateke.

"Oraldi" berbea Azkueren hiztegian eta Eneko Barrutiaren "Bizkaiko Arrantzaleen Hiztegia"-n (B: Bizkaia; L: Lekeitio)

 Lazunarriko kulinka txikiagaz jarraituz, nahiko fidakor ibili zan, eta hori aprobetxatuz, hainbeste argazki egin neutsazan; horra sorta ederra:

Kulinka txikina Actitis hypoleucos

Hurrengora arte, Agur!

     

 

"Ostrukak" Cáceresen! (Basoilo handiak)

 Ostruken itxura hartu nien nonbait eta horrela deitu ditut txantxetan; gehiegikeria da horrela deitzea, baina ez hainbestekoa, izatez munduko hegazti hegalaririk astunetakoak baitira Andeetako kondorrarekin lehian, basoilo handi ar handienek 18 kg-ko pisua har dezaketelarik!

Basoilo handia Otis tarda

Espainiako hegoaldera bidaian gindoazela Cáceresen egin genuen geldialdia eta mapak markatzen zuen gune batera egin genuen saiakera, fede handirik barik egia esan, ea zer ager zitekeen...

"Ostrukak" ikusi genituen lekua

Arretagune ornitologikoa Cáceresetik Trujillora bidean dago, Santa Marta de Madascarako desbiderapena hartuta kilometro gutxira; Cáceresetik 18 km-ra guztira. 

Heldu ginenean gizona zegoen tripodearekin argazkiak ateratzen; aparkatu genuen eta "buenos días; qué está usted viendo?" galdetu genion. "Cuarentitreh avutardah..." erantzun zigun; "me conformaba con ver una!" aitortu nion nik.

Aurrean zelai eta belar solo amaigabeak zabaltzen ziren, zuhaitz eta sasitzen batzuk zipriztinduta eta begi-bistara ez zen ezer ikusten, baina gizonak agindutako lekura teleskopioa zuzenduta, hantxe zeuden basoiloak!

Basoilo handiak Cáceeres ondoko lautadetan

Hasieran hiruzpalau baino ez ziren ikusten, memento horretan gehienak etzanda zeudelako eta burutxoak baino ez zirelako belarren gainetik azaltzen, baina holako batean martxan ipini ziren denak eta hogeita hamabost ale zenbatu nituen.

Basoilo handiak Cáceresen

Ordubetez edo gozatu ostean, baita bideotxoa eta argazkiren bat eginda ere, Trujilloruntz jarraitu genuen bidea, eta holako batean, hara! Hegaz altxatu ziren errepidearen gainetik...! Halako ikuskizuna, piztiatzarrak hegan!

Basoilo handiak eta trafiko seinalea

Kotxea bide bazterrean gelditu, zorrotik argazki makina atera, eta ZAS! Trafiko seinalea erdian...!

Aldra eder bi ikusi genituen airean, berrogei aletik gora egongo ziren biak batuta. Pozgarria, jakinda espeziearen egoera oso larria dela...

Basoilo handiak hegaz

Euskalerrian oraindik geratzen omen da basoilo handi populazio txiki bat Naparroaren hegoaldean, ea babes neurriak egokiak eta eraginkorrak diren hegazti ikusgarri honen biziraupena eta hedapena bermatzeko.

 Hurrengora arte!

Cabo Verdeko gabaia Lekitton!

 2024ko irailaren 15a urrez grabatuta geratuko da "KULIXKA"ren historian. Eguna oker hasi zen: txango pelagikoa geneukan programatuta 10 txorizalekin, eta "KULIXKA"k ez zuen arrankatu nahi izan. Asier patroiak eta Dani mekanikoak arazoa konpontzeko ahalegin guztiak egin ostean, pieza bat aldatu behar zela ebatzita eta ordezkorik ez zegoelarik, "B" plana aktibatu genuen: Asierrek sei lagun eramango zituen Isuntzaren Arraunlarin (estropadetako balizak ipintzeko erabiltzen duten txalupa zaharra), eta nik nire Eukenin (beste txalupa zahar bat, baina poztasun handiak ematen dituena) beste lauak.

Amaia Alzaga, Oskar carazo, Karmelo de Dios, Iñaki gezuraga, Asier Sarasua eta Josemi Soler, "Arraunlari"n Asier Mendieta patroiagaz

Ezkerretik, Karmelo, Oskar, Asier S. Amaia eta Josemi, "Arraunlari"n portutik irtetzen

"Eukeni" portutik irtetzen, neu patroi, Olaia Garmendia, Julen Vega, Iziar Goitia eta Joseba del Villaregaz (ezkerretik eskumara) 

Julen, Joseba eta Olaia

Eguraldi ederrarekin abiatu ginen, ipar-ekialdeko olatu handi samarrak zeuden, baina aurreikuspenak baretzen joango zela zioen eta ilusioz beterik, itsasoari branka emanez abante egin genuen.

Lekeitiotik 6 bat itsas-miliara, txori metaketa handiak ikusi genituen eta euretako batera abiatu ginen. Tunidoek azaleraturiko anten antxoa txikia jaten ari ziren zanga gazte Sula bassana pilo bat (poz handia eman zigun honek, ezagututa espeziea pairatzen ari den hond hamendia hegazti gripearen eraginez) espezieari eragindako sarrakia, eta haiekin batera gabai arreak, handiak, balearrak baita arrunten batzuk ere.

Zanga gazteak azaleraturiko txitxina jaten. Eskumaldean, Cabo Verdeko gabaia Calonectris edwardsii

Cabo Verdeko gabaia erakusten duen aurreko argazkiaren mozketa

Horrelako multzo batean Cabo Verdeko gabaia zegoen, gerora aztertutako argazkietan ikusi genuenez, baina bertan ez ginen inor ohartu.

Hegazti interesgarri ugari zebiltzan azaleratutako arrain sarden inguruetan, eta gu liluratuta geunden batzuei eta besteei begira...

Sabine antxeta Xema sabini bat ikusi genuen, antxeta txiki Hydrocoloeus minutus batzuk ere... 

Antxeta txikia Hydrocoleus minutus antxoatan

Sabine antxeta Xema sabini

Horrelako batean izan zen, antxeta txiki batzuren atzetik gindoazela, gabai arre taldetxo bat ikusi genituela uretan pausatuta, eta ondotik pasatzean altxa zirenean, euretako batek atenzioa eman zigula: zer 💥💥💥 izan da hori? 

Hegan irten ziren eta ,popaz, ezer argitzen ez zuten argazki batzuk bota genizkion...

Zorionez ehundaka metro batzuk aurrerago ostera ere pausatu ziren eta geldika-geldika hurreratu ginen euregana... hurreratu ahala hasi ginen ikusten gabai arre desberdina zela, txikiagoa, ilunagoa... argazkiak bota, kamaran bertan handitu, aztertu, eta moko mehe eta grisa ikusten zitzaion (gabai arreen moko horiaren oso desberdina) Cabo Verdeko gabaia zen!!

Cabo Verdeko gabaia Calonectrsi edwardsii ezkerrean, eta gabai arrea Calonectris borealis eskuman

Cabo Verdeko gabaia Calonectrsi edwardsii

Cabo Verdeko gabaia bertako eharteetako espezie endemikoa da, bertan baino ez ditu kumak egiten, eta euren migrazio joerak oso ezagunak ez diren arren, badakigu hegoameriketako kostaldetara joaten direla eta ez dira Cabo Verde baino iparralderago normalean ikusten,  Canariar uhartetan eta Madeiran behaketen batzuk badaude ere; hau, Europa kontinentalerako lehenengo behaketa dokumentatua (argazkiz) izan da. (Beste behaketa bat dago Galiziako Estaca de Bares lurmuterrik egina, baina argazkiz dokumentatu barik eta ez da homologatua izan; bai, ordea, geurea.)

Cabo Verdeko gabaiaren hedapen mapa (Wikipediatik, Creative Commons , Cephas )

Jarraitu ginen hurreratzen eta argazkiak egiten, berriro ere hegan altxatu zen arte, eta bila ibili baginen ere, ez genuen gehiagorik ikusi.

Agur!

Itsas enara beltzak ikusi genituen, ipar-txenadak, marikaka isatslaburra hauei erasoka, baita gauza liluragarri gehiago ere; baina Cabo Verdeko gabaia desagertu egin zen.

Itsas enara beltza Chlidonias niger 

Ipar-txenada Sterna paradisaea

Marikaka isatslaburra Stercorarius parasiticus ipar txenadari erasoka

Marikaka isatslaburra saria kobratzen

Eta horrenbestez, Lekeitioko portura itzuli ginen egindako behaketa ikaragarriaren emozioaz pozarren eta partekatzeko eta zabaltzeko irrikaz!