Txurlinta, kulixka... herri bakoitzean era batera. Erderaz "Zarapito trinador", inglesez "whimbrel", eta danon artean nahasta ez gaitzezan, izen zientifikoa: Numenius phaeopus.
Kurlinta bekainduna
Beste antzeko kulinka nagosi bat dago, kurlinta handia batuaz (Numenius arquata), hau baino haunditxoagoa eta moko luzeagoduna bebai. Kantuagaitik be desbardinduten diraz erraz, handiak "tiuuuuu..." luzea egiten dau, eta bekaindunak "tiruliruliruuu" (horregaitik "trinador" erderaz).
Kurlinta bekainduna
Batuaz, bekainduna esaten jako begi ganean dauzkan zerrenda argi eta ilunakaitik, besteak, handiak, ez daukazana eta biak desbardinduteko balio dauan ezaugarria dalako. Hurrengo argazkian ikusten jakoz ederto.
Kurlinta bekainduna
Argazkiotakoa, islako moilan ebilen karramarro zapateroak jan eta janda, geratu barik! Oso fidakorra zan eta kontu apur bategaz ibilita, mugimendu bortitzik egin barik eta astiro-astiro mugiduz, asko itzi ninduan hurreratzen.
Hurrengo argazki sortan ikusiko dozue karramarroa atrapa, eta jan baino arinago haginak zelan erauzten deutsozan, pika ez dagion.
Atrapo!
Haginak erakusten niri?!?
Kanpora hagina!
Enbarka karramarro!
Eta horrela bata bestarean atzetik...
Atrapo!
Haginak kendu...
...eta barrura!
Argazki mordoa bota neutsazan harik eta jendearen joan etorriakin urduritu eta alde egin ebanera arte.
Ez dot euskeraz beste izenik ezagutzen; suposatzen dot Lekitton beste "kulinka" hankaluze bat izango litzatekela. Erderaz "cigüeñuela" esaten jako, eta izen zientifikoa Himantopus himantopus (harizko hankak, zeozelan).
Pasokoa da geurean, nahiz eta azken urteetan bikote batzuk kunak egiten hasi dirazen, Urdaibain 2012an lehenengoz.
Lekitton oso lantzean behin ikus leikez; 2019ko ekainean 3 ale ikusi nebazan Karraspion (mirari bat).
Zankaluze arra Karraspion
Zankaluze emea Karraspion
Zankaluze emea Karraspion
Arrak bizkar baltza dauke, eta emak marroxkia. Sexo biak euki ahal dabez buruan eta kokotian orban ilunak, baina arrak batzutan buru zuri-zuria dauke.
Zankaluzea
Zankaluzea
Zankaluzea
Zankaluzea
Zankaluzea
Zankaluzea
Zankaluzea
Ale bakartitxo hau, islako moilan ikusi neban, jentiak uxatuta errekara jaitsi zan, eta argazki sorta hau bota ahal izan neutsan, aurton maiatzean.
Iaz laukote bat hondartza salbajian be ikusi neban, baina ezin izan neutsen argazkirik egin.
Kulinkak, kurlinkak, txurlintak, kuliskak... herri bakoitzean bere erara. Lekitton kulinka eta kuliska, biak entzunda nago, eta nagosiak edo txikinak. Izen horrekin marea beherak azaltzen dauzen basatzatan ibili eta elikatzen dirazen hegaztiak izendatzen diraz: limikolak, orokorrean.
Kulinka nagosiak handiak litzatekez, moko mokerra daukenak Numenius generokoak, (erderazko zarapitos); inoiz ikusi dodaz Lekeition, baina oraingoan ez dot haren argazkirik ipiniko.
Kulinka txikiak era askotakoak dagoz, espezie sorta zabal samarra da, baina pentsaten dot Lekeition danak zaku baten sartzen dirala. Ikus dagiguzan Lekittotik pasaniko batzuk:
Kuliska txikia, Actitis hypoleucos, erderaz "andarríos chico". Maria-errotako basatzatan urte osoan errez ikusten dan txori txikia, popia gora eta behera etenbarik astintzen dabilelako segidan ezagutuko dozue. Inoiz islako moilatik zehar be ibilten da jateko bila.
Kulinka txikia maria-errotaren anteparako basatan, marea beherean.
Kulinka txikia Maria-Errotan.
Txirri arrunta, Calidris alpina, "correlimos común" erderaz, negutiarrak diraz geurean, eta pasokoak Lekeition. Urdaibain neguan zehar kopuru ederretan ikus leikez, baina Lekeition, bakarrik lantzean behin agertzen da aleren bat bidaian geldialdi eginez, udabarrian edo udagoienean, islako moilan elikatzen edo atseden egiten... denbora laburrez, imaginako dozuen moduan, hainbeste jente gabilz eta.
Txirri arrunta
Txirri zuria, Calidris alba, "correlimos tridáctilo" erderaz. Pasokoak. Txori txikitxo honek, munduko migratzailerik handienetakoak diraz: artikoan egiten dabez kunak udan, eta neguan hego hemisferioraino joaten diraz, hego Afrika, hego Amerika edota Zelanda barriraino! Zorte haundia da horrelako batean txirri zuri aldratxo batek Karraspioko hondartza atseden egiteko aukeratzea, eta bertan ikusi ahal izatea, kontutan hartuta zenbat jente, txakur... ibiliten dan bertatik; zoritxarrez ez da hau urtero suertatzen.
Txirri zuriak Karraspion elikatzen
Espektakuloa da olatuekin jantzan gora eta behera zelan dabizen ikustea, urak dakazen ornogabeez elikatzeko.
Txirri zuria. Argazki honetan eta aurrekoan ikus leike bere erderazko "tridáctilo" izenaren arrazoia: 3 behatz besterik ez, atzeruntz orporik ez dauke!
Txirri zuria Komentupeko hatxetan
Txirritxo handia, Charadrius hiaticula, "chorlitejo grande" erderaz. Pasokoak honek bebai, udabarrian eta uda amaieran errazagoak ikusteko txirri zuriak baino, Karraspion, islako moilan...
Txirritxo handia. Ale gaztea islako moilan
Hegabera, Vanellus vanellus, "avefría" erderaz. Erderazko izenak argi adierazoten dauen lez, neguko hotz gogorrakin etorten dan hegaztia da. Inguruko baserrietako landa edo zelaietan agertu leike aldren bat.
Hegabera, erreka bazterrean
Ale eder hau, marea beherean islako moila eta erreka bitarteko hondarretan topa neban. Zelako koloreen ederra!
Asko tarda dot azkan sarrera hau egiten, ea hurrengoa arinago datorren!
Ohikoa da nahastutea erroia eta belea, antz handia daukelako, baina ez diraz inondik be bardinak:
Erroia handi-handia da, 1,30m enbergadureagaz, zapelatz baten bestekoa, eta txori urriak diraz, belak ostera oso ugariak, errepide bazterretatik zehar ikus geinken moduan.
Inglesez belea crow da, eta erroia raven; erderaz "corneja" eta "cuervo", hurrenez hurren.
Erroiaren izen zientifikoa, Corvus corax.
Erroia eta belaren silueten alderaketa
Garraitzen bikote batek habia egin dau, surtziloetako baten ganeko arrakala batean, eta kumaldia dabil aurrera ataraten.
Islako surtziluak
Erroi bikotea Garraitzen
Erroiak labarretan egiten dabez habiak, bai barrukaldeko amiltegietan, bai kostaldekoetan,
eta 4-6 kuna bitartean hazten dabez normalean.
Garraitzeko gure bikotea 5 kuna eder hazten dabilzala dirudi, argazkian heldua bateri jana emoten gehi beste 4 ikusten dirazen bitartean, kanpoan islako puntan beste heldua ikusi nebalako.
Erroi heldua eta 5 kuna
Erroia islako puntan
Erroia ogiagaz
Topera dabilz kunari jatekoa eroaten, erroiak oportunistak diraz eta ia edozer jan daike, gizakion hondakinak, sarraskiak, zein eurak ehizaniko ornogabe, mikrougaztun nahiz beste hegazti batzuren habietatik ostuniko arraultza edo txitak!
Erroia, zintzurra jatekoz beterik habiara bidean
Laster ikusiko dogu familia osoa hegaz, eta urte erdiz geratuko diraz kunak gurasoen inguruan, bizi irauteko jakin beharreko guztia ikasten.
